تفاوت چک صیادی و چک معمولی بیشتر به نحوه ثبت، انتقال و رهگیری آن‌ها برمی‌گردد. چکهای جدید صیادی باید با اطلاعاتی مانند مشخصات صادرکننده و گیرنده، مبلغ و تاریخ در سامانه صیاد ثبت شوند و انتقال آن‌ها نیز از طریق همین سامانه انجام می‌شود. در مقابل، چکهای قدیمی بر اساس روش‌ها و مقررات قبلی صادر و منتقل می‌شوند. البته در این مقاله منظور از «چک معمولی»، چکهای قدیمی یا چک‌هایی است که الزام به ثبت در سامانه صیاد ندارند. در ادامه، این دو نوع چک را از نظر اعتبار، انتقال، استعلام و نحوه وصول با یکدیگر مقایسه می‌کنیم.
تفاوت چک صیادی و چک معمولی در یک نگاه
مهم‌ترین تفاوت‌های این دو را در جدول زیر مشاهده می‌کنید:
| معیار | چک صیادی جدید | چک معمولی/قدیمی |
|---|---|---|
| شناسه صیادی | دارای شناسه یکتای ۱۶ رقمی برای ثبت و استعلام چک است | مشمول سازوکار ثبت چکهای جدید در سامانه صیاد نیست |
| ثبت صدور | صادرکننده باید مشخصات گیرنده، مبلغ و تاریخ چک را در سامانه صیاد ثبت کند | برای وصول، نیازی به ثبت اطلاعات چک در سامانه صیاد ندارد |
| ثبت گیرنده | مشخصات گیرنده چک در سامانه صیاد ثبت می‌شود | مالکیت چک به شیوه سامانه‌ای در صیاد ثبت نمیشود |
| تأیید چک | گیرنده باید اطلاعات ثبت‌شده در صیاد را بررسی و دریافت چک را تأیید کند | تأیید دریافت چک در سامانه صیاد الزامی نیست |
| انتقال | انتقال چک با ثبت مشخصات گیرنده جدید در سامانه صیاد انجام می‌شود و پشتنویسی به‌تنهایی برای انتقال کافی نیست | انتقال چک می‌تواند مطابق مقررات مربوط به چکهای قدیمی، از طریق پشتنویسی انجام شود |
| صدور در وجه حامل | صدور چک جدید صیادی در وجه حامل ممنوع است | چکهای قدیمی ممکن است طبق مقررات زمان صدور یا ارائه دسته‌چک، در وجه حامل صادر شده باشند |
| استعلام | با شناسه صیادی میتوان اطلاعات و وضعیت مربوط به چک و سابقه صادرکننده را از سامانه‌های مربوط بررسی کرد | استعلام مبتنی بر شناسه و ثبت مالکیت در سامانه صیاد مانند چکهای جدید وجود ندارد |
| رهگیری مالکیت | گیرنده فعلی و انتقال‌های بعدی چک در سامانه صیاد ثبت می‌شوند | زنجیره انتقال در سامانه صیاد ثبت نمیشود و اثبات انتقال بیشتر بر اساس برگه چک و پشتنویسی آن است |
| وصول بانکی | بانک اطلاعات چک و دارنده نهایی را با سامانه صیاد تطبیق می‌دهد و ثبت صحیح چک برای پرداخت اهمیت دارد | بانک می‌تواند بدون ثبت چک در سامانه صیاد، آن را بر اساس ضوابط مربوط به چکهای قدیمی بررسی و پرداخت کند |
| بررسی پیش از دریافت | گیرنده می‌تواند پیش از تأیید، مشخصات ثبت‌شده چک را بررسی و درباره وضعیت صادرکننده استعلام بگیرد | امکان بررسی سامانه‌ای اطلاعات همان برگه چک و مالکیت آن، مانند چک صیادی جدید، وجود ندارد |
چک صیادی چیست؟
چک صیادی نوعی چک بانکی است که اطلاعات آن در سامانه صیاد بانک مرکزی ثبت می‌شود و هر برگه آن دارای شناسه یکتای ۱۶ رقمی است. هنگام صدور، اطلاعاتی مانند مشخصات صادرکننده و گیرنده، مبلغ و تاریخ چک در سامانه ثبت می‌شود و انتقال آن نیز باید به‌صورت سامانه‌ای انجام شود. این فرایند امکان استعلام و رهگیری بهتر چک را فراهم می‌کند.
منظور از چک معمولی یا چک قدیمی چیست؟
منظور از چک معمولی یا قدیمی معمولاً چک‌هایی است که پیش از اجرای الزامات جدید سامانه صیاد صادر شده‌اند و ثبت آن‌ها در این سامانه الزامی نبوده است. طبق تبصره ۱ ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک، چکهای مربوط به دسته‌چک‌هایی که پیش از پایان اسفند ۱۳۹۹ ارائه شده‌اند، تابع مقررات زمان ارائه همان دسته‌چک هستند و بانک می‌تواند بدون ثبت در سامانه صیاد نسبت به پرداخت آن‌ها اقدام کند.
مهم‌ترین تفاوت‌های چک صیادی با چک معمولی
مهم‌ترین تفاوت‌های چک صیادی با چک معمولی به نحوه ثبت، انتقال، استعلام، شناسایی گیرنده و اعتبار آن‌ها در فرایند وصول مربوط می‌شود.
۱. تفاوت در ثبت چک
اطلاعات چک صیادی شامل مبلغ، تاریخ و مشخصات گیرنده باید در سامانه صیاد ثبت شود؛ اما چکهای قدیمی تابع سازوکارهای قبلی هستند.
۲. تفاوت در شناسه ۱۶ رقمی
چک صیادی دارای شناسه یکتای ۱۶ رقمی است که برای شناسایی و استعلام اطلاعات چک استفاده می‌شود؛ قابلیتی که در چکهای قدیمی به این شکل وجود ندارد.
۳. تفاوت در شناسایی گیرنده
در چک صیادی، مشخصات گیرنده یا ذی‌نفع در سامانه ثبت می‌شود و مالکیت چک قابل شناسایی است؛ در چکهای قدیمی چنین ثبت سامانه‌ای وجود ندارد.
۴. تفاوت در انتقال چک
انتقال چک صیادی باید با ثبت مشخصات گیرنده جدید در سامانه صیاد انجام شود؛ در حالی که انتقال چکهای قدیمی طبق مقررات مربوط، عمدتاً از طریق ظهرنویسی انجام می‌شد.
۵. تفاوت در صدور چک در وجه حامل
صدور چکهای جدید مشمول مقررات صیاد در وجه حامل ممنوع است و گیرنده باید مشخص باشد؛ اما وضعیت چکهای قدیمی تابع مقررات زمان صدور آن‌هاست.
۶. تفاوت در امکان استعلام
گیرنده چک صیادی می‌تواند قبل از پذیرش چک، برخی اطلاعات مربوط به آن و وضعیت صادرکننده را استعلام کند؛ امکانی که در چکهای قدیمی محدودتر است.
۷. تفاوت در امنیت و امکان سوءاستفاده
ثبت اطلاعات و امکان رهگیری چک صیادی، ریسک برخی سوءاستفاده‌ها را کاهش می‌دهد؛ با این حال، صیادی بودن چک به معنی از بین رفتن کامل احتمال تخلف یا جعل نیست.
۸. تفاوت هنگام وصول چک
در چک صیادی، تطابق اطلاعات برگه با اطلاعات ثبت‌شده در سامانه و مالکیت ثبت‌شده گیرنده اهمیت دارد؛ در حالی که وصول چک قدیمی براساس مقررات مربوط به همان دسته‌چک انجام می‌شود.
۹. تفاوت در صورت برگشت خوردن چک
اگر چک صیادی برگشت بخورد، اطلاعات عدم پرداخت آن در سامانه‌های بانکی ثبت می‌شود. دارنده چک نیز می‌تواند گواهی عدم پرداخت دریافت کند و از طریق مراجع قانونی برای وصول وجه اقدام کند. در مورد چکهای قدیمی هم امکان پیگیری قانونی وجود دارد، اما مراحل آن بسته به نوع چک و مقرراتی که در زمان صدور آن حاکم بوده، متفاوت است.
۱۰. تفاوت در اعتبار حقوقی در صورت ثبت نشدن
ثبت نشدن چک جدید مشمول مقررات صیاد می‌تواند باعث شود دارنده نتواند از برخی مزایا و حمایت‌های ویژه قانون صدور چک استفاده کند. به همین دلیل، بررسی ثبت صحیح چک پیش از تأیید و انجام معامله اهمیت زیادی دارد.
اگر چک صیادی در سامانه ثبت نشده باشد چه می‌شود؟
اگر چک صیادی جدید در سامانه صیاد ثبت نشده باشد، دیگر مشمول مزایای قانون صدور چک نیست. بر اساس رأی وحدت رویه شماره ۸۷۰ دیوان عالی کشور، دارنده چنین چکی نمیتواند از دادگاه بخواهد صادرکننده را مجبور به ثبت چک در سامانه صیاد کند. در این شرایط، برگه چک مانند یک سند عادی برای مطالبه وجه بررسی می‌شود، نه یک چک صیادی ثبت‌شده.
قبل از تحویل کالا، پرداخت وجه یا انجام تعهد، فقط به برگه فیزیکی چک اکتفا نکنید و حتماً ثبت صحیح چک و مشخصات خود به‌عنوان گیرنده را در سامانه صیاد بررسی کنید.
هنگام دریافت چک صیادی چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
قبل از قبول چک صیادی، موارد زیر را بررسی کنید:
- شناسه ۱۶ رقمی چک را کنترل کنید.
- اطلاعات ثبت‌شده در سامانه صیاد را با برگه چک تطبیق دهید.
- نام و کد ملی گیرنده را بررسی کنید.
- مبلغ ثبت‌شده را با مبلغ درج‌شده روی چک مقایسه کنید.
- تاریخ چک را تطبیق دهید.
- وضعیت صادرکننده را استعلام کنید.
- پس از اطمینان از صحت اطلاعات، چک را در سامانه تأیید کنید.
- در صورت وجود هرگونه مغایرت، قبل از انجام معامله از صادرکننده بخواهید اطلاعات را اصلاح کند.
جمع‌بندی؛ چک صیادی جایگزین اصلی چکهای قدیمی شده است
امروزه در معاملات و خدمات بانکی، چک صیادی به شکل رایج جایگزین چکهای قدیمی شده است و وقتی بانک، مؤسسه مالی یا یک مجموعه اعتباری برای ضمانت، چک درخواست می‌کند، معمولاً منظور چک صیادی معتبر و ثبت‌شده در سامانه صیاد است؛ برای مثال در برخی طرح‌های دریافت وام با ضمانت چک، داشتن چک صیادی به نام متقاضی از شرایط دریافت تسهیلات اعلام شده است.
بنابراین آشنایی با نحوه ثبت، تأیید، انتقال و استعلام چک صیادی برای هر فردی که با چک معامله می‌کند اهمیت زیادی دارد و احتمال مواجهه با چکهای معمولی و قدیمی در معاملات جدید نیز به‌مراتب کمتر شده است.
